Toon Teeken

Toon Teeken door Frank van de Schoor

Het formaat van het schilderij, en daarmee de speelruimte voor de voorstelling, is zeer royaal, waardoor het geheel een veelzijdig karakter krijgt. De vijf figuren lijken een modern ballet te dansen. Rechts in beeld regisseert Pinokkio als een balletmeester zijn dansers.

Chocolade-sculptuur

Pinokkio is de aandoenlijke ledenpop, rond 1880 gecreëerd door de Italiaanse schrijver Carlo Collodi. Pinokkio maakt als regisseur (rechts) en als afgod (midden) een lange neus, uitdagend en potsierlijk. De centrale robotachtige figuur is ontleend aan Maquette Blockhead, een chocolade-sculptuur van de Amerikaanse kunstenaar Paul McCarthy, die de Pinokkio van Walt Disney als uitgangspunt nam. De Blockhead houdt het midden tussen een robot-cameraman en een Walt Disney-figuur. Hij heeft zich centraal in de compositie opgesteld. Toon Teeken heeft de verwijzing naar een televisiecamera nog versterkt door boven op de Blockhead een robotje met tv-hoofd te schilderen. Het gehele tafereel is gesitueerd op een strak gespannen kabel. Toon Teeken componeert de beeldopbouw van zijn doeken door consequent te werken met een horizontale lijn als basis van het schilderij. Deze markeringslijn, die enigszins als een sokkel werkt, is essentieel bij de ordening en opbouw van het doek. De basislijn is een soort drager, die het beeld houvast geeft. De hoekig doorlopende meander achter de figuren is samengesteld uit de letters van het alfabet, maar de tekens zijn zodanig met elkaar in het beeld verweven dat ze nauwelijks meer herkenbaar zijn.

Lange neus

Het begrip ordening staat centraal in het werk van deze kunstenaar. Daarmee 'bezweert' hij de veelheid aan impressies en associaties die hij steeds opdoet. Opvallend is het levendige kleurgebruik en de dynamiek die van Teeken's schilderijen afspat. Een wervelende wereld van mensen, dieren, stripfiguren, en de steeds opduikende houten Pinokkio fascineren het oog van de kijker. Woorden en tekens en een kluwen van lijnen zijn vaste elementen in zijn werk. Uiterst vindingrijk ontwikkelt Toon Teeken nieuwe symbolen en voegt aan clichébeelden nieuwe betekenissen toe. De lange neus van Pinokkio is zijn handelsmerk: 'nauwelijks had hij de leugen verteld of zijn neus, die al lang was, groeide nog vijf centimeter'. Dit aanzwellen van het meest uitgesproken lichaamsdeel wordt ook wel uitgelegd als penis in erectie. De druppel snot die uit de Blockhead-koker komt, kan dan ook op machine-sperma duiden, als symbool voor de vruchtbare technologie die de mens ten dienste staat, maar die tegelijk ook bedreigend is. Deze interpretatie sluit goed aan bij de absurdistische wereld van Paul McCarthy, die een reputatie heeft als anarchistisch en seksueel geladen provocateur.

Nieuwe betekenissen

Het populaire kinderverhaal van Pinokkio wordt in een geheel andere context geplaatst. Een onschuldig ogende sprookjeswereld krijgt plots scherpe kantjes. In de hedendaagse kunst worden wel vaker specifieke, vertrouwde elementen uit hun oorspronkelijke verband gehaald, 'gerecycled' en getransformeerd. In Blind Faith ontwikkelt Toon Teeken nieuwe symbolen en voegt aan clichébeelden nieuwe betekenissen toe. In zijn tekeningen, gouaches en schilderijen is hij op zoek naar de verhouding tussen zijn innerlijke belevingswereld en de ongerijmde buitenwereld. Zelf verklaart hij: 'Ik schilder om mijn relatie tot de dingen en de wereld op te helderen.'

Deze tekst en aanvullende gegevens zijn te vinden in Van Trajanus tot Tajiri - collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen 2009, ISBN 978 90 6829 094 3.