Linnaeus in Harderwijk

Linnaeus in Harderwijk

Carolus Linnaeus wordt in 1707 geboren in het Zuid-Zweedse plaatsje Råsholt, als zoon van een dominee. De familie woont in een huis met een grote tuin. Als kind verwondert Linnaeus zich al over de planten en bloemen die hij daarin vindt. In 1727 gaat Linnaeus aan de universiteiten van Lund en later Uppsala geneeskunde studeren (en niet theologie, zoals zijn vader graag wil). Onderdeel van deze studie is het bestuderen van planten (botanie), omdat men in die dagen van planten medicijnen maakte.

In 1732 reist Linnaeus naar Lapland (Noord-Zweden) en verdiept zich in de daar aanwezige planten en mossen. Inmiddels heeft hij zich verloofd met Sara Lisa Moraeus. Haar vader is arts en bepaalt dat beiden pas mogen trouwen als Linnaeus de doctorsgraad heeft behaald. Daarvoor moet hij naar het buitenland, want in die tijd kan dat nog niet in Zweden. Linnaeus kiest voor de universiteit van Harderwijk: waarschijnlijk vooral door de goede reputatie van de Harderwijker hoogleraar Johannes de Gorter.

Linnaeus in Harderwijk

Linnaeus vertrekt op 17 april 1735 naar Hamburg, waar hij korte tijd verblijft. Na een roerige reis over de Waddenzee komt hij op 13 mei aan in Amsterdam. Hier ontmoet hij de hoogleraar botanie Johannes Burman. Op 16 juni 's avonds vertrekt Linnaeus per schip van Amsterdam naar Harderwijk en komt om 03.00 uur bij de Vischpoort aan. Hij heeft alleen zijn proefschrift bij zich en tien foliobladen waarin hij de planten, dieren en delfstoffen in een overzichtelijk systeem heeft gerangschikt ('Systema Naturae'). Diezelfde dag schrijft zijn promotor De Gorter hem in het 'Album Studiosorum' (inschrijfregister) in.

De volgende ochtend legt hij met goed gevolg het examen voor 'Candidatus Medicinae' af. De Gorter bestudeert vervolgens nauwkeurig het proefschrift van Linnaeus en geeft deze met goedkeuring terug waarna Linnaeus het op zondag naar de drukker brengt. Op maandag en dinsdag volgt hij college bij Johannes de Gorter en wandelt in de omgeving. Met David de Gorter, de zoon van de promotor, determineert hij planten (bijv. waternavel).

Op woensdag 23 juni 1735 promoveert Linnaeus. Hij verdedigt zijn visie op wisselkoortsen. De examenbeoordeling van J. de Gorter is als volgt: "Dat ik bij den geleerden Zweed, thans den jongen doctor in de medicijnen, Carolus Linnaeus, een ongewone kennis en geleerdheid heb aangetroffen, niet alleen in alle onderdelen der artsenkunde, maar ook in de botanie, betuig ik met mijn handtekening."

Met zijn diploma, een gouden ring en een zijden doctorsmuts brengt een beurtschipper hem op donderdag 24 juni terug naar Amsterdam. Nauwelijks 7 dagen is hij in Harderwijk geweest!

Na Harderwijk

Na zijn promotie gaat Linnaeus naar Leiden waar hij de eerste editie van zijn 'Systema Naturae' publiceert. Hij blijft dit werk zijn hele leven verbeteren en verfijnen. In Leiden leert Linnaeus de hoogleraar Herman Boerhaave kennen, de beroemdste medicus van zijn tijd. Boerhaave, zelf ook gepromoveerd in Harderwijk, herkent het talent in Linnaeus. Hij bezorgt hem een aanstelling als huisarts en tuinbeheerder ('hortulanus') bij de schatrijke Amsterdamse koopman George Clifford op diens buitenverblijf Hartecamp. Linnaeus ordent er de botanische, mineralogische en zoölogische (dierkundige) verzamelingen. Ook schrijft hij er zijn prachtige 'Hortus Cliffortianus'.

In 1738 keert Linnaeus naar Zweden terug en trouwt met Sara Moraeus. Hij wordt enige jaren arts bij de Zweedse admiraliteit en in 1742 hoogleraar aan de universiteit van Uppsala. Als hij in 1757 wordt verheven in de adelstand mag hij zich voortaan Carl von Linné noemen. Linnaeus overlijdt in 1778.

Betekenis van Linnaeus

Linnaeus rangschikte en benoemde de vormen van leven. In 1751 introduceerde hij in zijn invloedrijke werk 'Philosophia botanica' het systeem dat hem wereldberoemd maakte: de 'binaire nomenclatuur'. Dit omvat de indeling van de dieren en planten. Op basis van uiterlijke kenmerken maakte hij een verdeling tussen bijvoorbeeld reptielen en amfibieën, en composieten en schermbloemigen. Hoewel zijn systeem sinds Linnaeus' dagen is aangepast en verfijnd, behoort zijn werk nog steeds tot de grote klassieke botanische studies.

Voor de Zweden is hij beroemd als de reiziger die het eigen land ontdekte. Internationaal wordt hij vooral herinnerd als natuurliefhebber en als de wetenschapper die zijn leerlingen over de hele wereld onderzoek liet doen.

Voorwerpen