Koen Vanmechelen

Koen Vanmechelen door Frank van de Schoor

De ogen van en profil geportretteerde personen hebben vaak een verzonken uitdrukking. In deze houding geeft het model gehoor aan het verzoek van de schilder of fotograaf om geen oogcontact, dus geen directe verstandhouding te hebben. De afbeelding nodigt uit tot nauwgezet observeren.

Nationaal symbool

De kippen die de Belgische kunstenaar Koen Vanmechelen portretteert zijn allemaal van opzij weergegeven. De compositie is uitgebalanceerd, kammen, ogen en veren zijn fraai uitgelicht. Een dergelijke beeltenis straalt voornaamheid uit. De gegroefde koppen ogen ongenaakbaar. Koen Vanmechelen slaagt erin zijn projectkippen een status te verlenen die een oorspronkelijke bijdrage levert aan de iconografie van de portretkunst. Het dubbelportret van de eerste generatie kippen: de Mechelse Koekoek en de Poulet de Bresse, doet denken aan de diptiek met de portretten van hertog Federico da Montefeltro en zijn gemalin Battista Sforza, die Piero della Francesca in 1472 schilderde. In beide tweeluiken zijn voorname schepsels weergegeven, en profil afgebeeld en in de mooiste tooi gehuld. Het gaat hier om het ijdele spel van kijken en bekeken worden. De Montefeltro's waren een adellijk geslacht uit de Italiaanse vestingstad Urbino en de Sforza's resideerden in de stadstaat Milaan. De Mechelse Koekoek is de Leeuw van Vlaanderen onder de Belgische kippen en de Poulet de Bresse vertegenwoordigt de Franse 'appellation controllée'. De mensheid schept zijn begeerde kippenras als spiegel van de eigen identiteit. Qua uiterlijk en functie - pronkkip, fokkip, consumptiekip of vechtkip - creëert elke natie haar landseigen ras met het gewenste favoriete uiterlijk. Zodoende wordt de kip een symbool van de nationale cultuur. De Poulet de Bresse, in de Franse keuken onbetwist culinair kampioen, vormt met z'n rode kam, het witte lijf en de blauwachtige poten een afspiegeling van de Franse driekleur.

Oerkip

Koen Vanmechelen werkt aan een groots kweekproject: 'The Cosmopolitan Chicken'. Sinds 2000 kruist hij Belgische kippen met soortgenoten uit andere werelddelen en herhaalt dat proces met het resultaat van elke kruising. Zijn doel is het vinden van de 'oerkip': een kip met DNA-elementen van alle kippensoorten op aarde. Hij wil geen superkip kweken, waarin alle genen worden uitgesloten, maar een bastaardkip die de genen van alle nationale rassen insluit. Zijn ideaal is om zo een universele, kosmopolitische kip te laten ontstaan. Zijn werk is dan ook doortrokken van het ideaal dat de eigenheid van het individu en de verbondenheid met de anderen samengaan. Voor Koen Vanmechelen is de kip dus geen braadkuiken of  productiedier, maar een symbool, drager van betekenis. En daarmee wordt zij kunst.

Sterstatus voor een bastaard

Het registreren van The Cosmopolitan Chicken in diverse technieken en uitdrukkingsvormen loopt als een rode draad door het werk van de kunstenaar. Met grote precisie noteert hij alle fases in de ontwikkeling van het fokproject. Zijn indrukwekkende kennis van het kweekproces en de boeiende metamorfose die de kruising van rassen oplevert, stellen hem in staat steeds dichter bij het wezen van de kip te komen. Hij plaatst het dier op een voetstuk en verheft de prachtkip tot een icoon, die menselijke trekken krijgt. In termen van kunst weet hij het hoen een Marilyn Monroe-achtige sterstatus te verlenen. Ironisch genoeg valt deze glamour in het Cosmopolitan Chicken Project te beurt aan bastaardkippen.

Deze tekst en aanvullende gegevens zijn te vinden in Van Trajanus tot Tajiri - collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen 2009, ISBN 978 90 6829 094 3.