Henri Gascar

Henri Gascar door Gerard Lemmens

Op 17 september 1678 werd in het huis van de Heren Van Bijlandt van Palstercamp aan de Doddendaal in het westelijk deel van de stad Nijmegen de vredesovereenkomst getekend tussen de koningen van Frankrijk en Spanje.

De Vrede van Nijmegen

Dit verdrag is slechts een van de vele die in 1677-1679 tussen verscheidene Europese landen en vorsten gesloten zijn en die bekend staan als 'De Vrede van Nijmegen'. Deze sloot een reeks oorlogshandelingen af, die begonnen waren met de onverhoedse aanval van de geallieerde Fransen, Engelsen en enkele Duitse staten op de noordelijke Nederlanden in het 'rampjaar' 1672. Voor Nederland liep de oorlog betrekkelijk gunstig af, maar met name de voornaamste bondgenoot, Spanje, kreeg te maken met gevoelige gebiedsverliezen in zijn bezittingen buiten het Iberische land. Zo verloor het de Franche-Comté en een aantal grensplaatsen van de Spaanse Zuidelijke Nederlanden zoals Valenciennes. Na maandenlange onderhandelingen werd een definitieve tekst van de vredesvoorwaarden ten huize van de afgezanten van de Staten-Generaal van de Republiek der Zeven Provinciën, die tijdelijk het enorme pand aan de Doddendaal gehuurd hadden, vastgelegd en dezelfde avond nog ondertekend. Deze gebeurtenis is afgebeeld op het grote schilderij van Gascar.

Raak getroffen portretten

De gewiekste Nederlandse onderhandelaars hadden daartoe de grote audiëntiezaal van hun stadspaleis als neutrale onderhandelingsruimte ingericht met wandtapijten die afzonderlijke delen zoals schouw en podium aan het oog ontrokken zodat beide partijen over eenzelfde ruimte beschikten. In het midden stond een lange tafel met aan het hoofd de als bemiddelaars optredende Nederlandse gezanten Hiëronymus van Beverningk, op de rug gezien, en Willem van Haren; links namen de Fransen plaats onder maarschalk graaf d'Estrades, markies Colbert en graaf d'Avaux, rechts de Spanjaarden Don Spinola, de markies de la Fuente en de Zuid-Nederlander J.B. Christyn. Aan beide zijden verder een grote groep diplomaten en hovelingen, pages en hofkapelaans. Duidelijk is te zien dat het de schilder niet meegevallen is alle personen goed gelijkend een plaatsje te geven. Wat het portretkarakter van de personen betreft is van de hoofdpersonen de overeenkomst met andere van hen bekende afbeeldingen zeer groot. Ook een 'bijfiguur' zoals Johan Hulft, de secretaris van de ambassadeurs van de republiek, die achter Van Haren bij het venster staat, is raak getroffen zoals te zien is aan een portret van twintig jaar later.

Reconstructie

Het stijve en weinig levendige van dit grote groepsportret wordt begrijpelijk wanneer men de ontstaansgeschiedenis van het schilderij kent. Henri Gascar had zich al jong als portretschilder bezig gehouden, in Frankrijk maar ook in Italië en Engeland. Hij verwierf zich daar faam als portrettist van modieuze dames met hun rijke kostuums. In april 1679, dus ruim een half jaar na de ondertekening, werd hij in opdracht van Lodewijk XIV als 'peintre ordinaire du Roi' naar Nijmegen gestuurd om de Vredessluiting te schilderen. Hij heeft de gebeurtenis dus niet met eigen ogen gezien. Wel bestaat er een vrij uitvoerige beschrijving van, maar alleen aan de hand daarvan en van bezoeken aan de zaal en aan alle hoofdpersonen afzonderlijk heeft hij de ondertekeningsbijeenkomst kunnen visualiseren. Van de gelegenheid heeft hij gebruik gemaakt om verschillende gezanten afzonderlijk te portretteren. Want bij zijn terugkeer naar Frankrijk in november 1679 krijgt hij een vrijgeleide voor een reis over zee vanuit Rotterdam, met twee grote kisten, een met het portret 'van alle ambassadeurs' (ons schilderij) en een met de gezantenportretten.

Deze tekst en aanvullende gegevens zijn te vinden in Van Trajanus tot Tajiri - collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen 2009, ISBN 978 90 6829 094 3.

Voorwerpen