Gustave Asselbergs

Gustave Asselbergs door Frank van de Schoor

In 1964 maakte Gustave Asselbergs een aantal portretten van belangrijke Staatshoofden zoals de Franse generaal Charles de Gaulle en de Britse staatsman Sir Winston Churchill. Voor het collageschilderij Mr Chrustjow I suppose stond de omstreden Russische partijleider Nikita Chrustjow model, die op 14 oktober 1964 plaats moest maken voor zijn opvolger Leonid Breznjev.

Onverzettelijke Chrustjow

Zijn politieke willekeur, eigenmachtig optreden en neiging tot persoonsverheerlijking maakten hem onhoudbaar binnen zijn eigen communistische partij. De onverzettelijke kop van de charismatische leider markeert een tijdperk. In combinatie met een afgescheurd affiche van een dansorkest en een opgeplakte mouw van een spijkershirt vormt de collage een waarachtig tijdsdocument uit het midden van de onstuimige jaren zestig. Kameraad Chrustjow was een icoon van zijn tijd. Hij stond immers naast president Kennedy in de spotlights van het wereldtoneel en tijdens de Cubacrisis was hij diens grote opponent. John F. Kennedy stond symbool voor de wereldwijde uitstraling van de Verenigde Staten. Vele voorstellingen in Gustave's werk hielden verband met 'The American way of life', die een hele generatie in de ban hield. Amerika was voor hem een land met een explosieve dynamiek en onbegrensde mogelijkheden. Deze bewondering ging echter niet zo ver dat hij alles kritiekloos accepteerde. Vooral de rol die het Amerikaanse leger in de oorlog in Vietnam speelde, stuitte hem tegen de borst, zoals blijkt uit zijn kritische collages.

'De bijbel voor één dag'

Het begin van de jaren zestig is een periode waarin ingrijpende veranderingen plaatsvonden, zowel in de samenleving als in de wereld van de kunst. In deze turbulente jaren trad Gustave naar voren als een jong veelzijdig kunstenaar. Zijn werk ademt de geest van daadkracht en vernieuwing en heeft mede door het indringende tijdsbeeld dat  eruit spreekt, nog onverminderd zeggingskracht. De collagetechniek, een mix van fotocollage, opgeplakte voorwerpen en geschilderde voorstelling speelt in zijn latere werk een overheersende rol. De geslaagde combinatie van geëngageerde verbeelding en trefzekere compositie, levert een krachtig beeld op van de roerige jaren zestig. De collages zijn samengesteld uit actuele affiches, kranten, tijdschriftfoto's en beelddocumenten. Het nieuws van vandaag is morgen alweer geschiedenis. Daarom noemde hij de krant ook wel de bijbel voor één dag. Als kunstenaar liet hij zich inspireren door muziek, film, literatuur, politieke gebeurtenissen, de massamedia, de ruimtevaart en de nieuw ontwikkelde technologie.

Internationale erkenning

Gustave was goed op de hoogte van de laatste internationale ontwikkelingen in de beeldende kunst, zoals het Nouveau Réalisme in Frankrijk en de Engelse en Amerikaanse Pop Art. Hij behoorde tot de eersten in Nederland die deze nieuwe buitenlandse invloeden in hun werk opnamen. Op het gebied van de geschilderde collage kan Gustave zeker worden beschouwd als de meest uitgesproken exponent van de Pop Art in ons land. Zijn collageschilderijen zijn vaak doordrongen van het geweld van de oorlog en de confrontatie met de dood. Dit thema kreeg tenslotte een bijzonder wrange dubbele betekenis door een onafwendbaar feit in zijn leven, namelijk zijn naderende vroege dood. Volkomen onverwacht openbaarde zich met epileptische aanvallen een ongeneeslijke hersentumor. Met de dood op de hielen, werkte hij als een bezetene, constant in tijdnood om zijn ideeën in zijn werk te verwezenlijken. Aan Gustave's stormachtige ontwikkeling kwam een abrupt einde. Op 4 augustus 1967 overleed hij op 28-jarige leeftijd in Nijmegen, juist op het moment dat hij ook internationaal erkenning begon te krijgen. Een jaar later kreeg hij in het Stedelijk Museum Amsterdam een herdenkingstentoonstelling.

Deze tekst en aanvullende gegevens zijn te vinden in Van Trajanus tot Tajiri - collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen 2009, ISBN 978 90 6829 094 3.

Voorwerpen