Gedenkpenningen Vrede van Nijmegen

Gedenkpenningen Vrede van Nijmegen door Gerard Lemmens

In de 15de eeuw kwam in Italië de mode op interessante gebeurtenissen of personen te vereeuwigen met bronzen of uit edelmetaal vervaardigde leg- en gedenkpenningen, als cadeau of als collectieobject. In Nederland is met name de Tachtigjarige Oorlog aanleiding geworden voor medailles van stadsinnemingen en zeeslagen.

Propaganda

Zo bezat de Nijmeegse dominee Johannes Smetius een grote collectie daarvan, waarvan de lijst zelfs opgenomen is in de gedrukte catalogus van zijn befaamde oudhedenverzameling. De penningen waren niet louter verzamelobject, ze hadden vaak ook een politieke achtergrond, gaven een visie op gebeurtenissen of verheerlijkten de hoofdrolspelers. Zo heeft de Zonnekoning de gebeurtenissen uit zijn lange regeringsperiode laten vereeuwigen in een grote reeks gelijkvormige zilveren penningen, steeds met zijn portret. Oorlog en vrede behoren tot de meest op penningen vastgelegde feiten. Zo ook de Vrede van Nijmegen, die overigens niet één gebeurtenis was doch bestond uit een reeks verdragen waarvan de betrokkenen hun eigen rol zo rooskleurig mogelijk op penningen naar voren lieten komen.

'De krachten van de zon'

Een kleine selectie uit de tientallen penningen in de museumcollectie wordt hier afgebeeld. Op de bovenste rij voor- en achterzijde van de meest bekende zilveren penning door een van de beste medailleurs van die tijd, Van Dishoecke. Stadswapen en banderol met opschrift 'Vrede te Nijmegen gesloten 1678' zweven boven het panorama van de stad terwijl de vredesdelegaties elkaar op de Lentse oever, naast fort Knodsenburg, de hand schudden. De keerzijde geeft op allegorische wijze een wat gekleurde visie op de gebeurtenis: voor een kalme zee, onder stralende zon, staat de vredesgodin met in de handen een palmtak en een slang als eeuwigheidssymbool. Wapenschilden van het Duitse keizerrijk, Frankrijk, Spanje, Engeland, Pruisen, Zweden en de Republiek der Zeven Provinciën omgeven de vrede, de oorlogswapenen liggen ter aarde. Het opschrift 'De wereld tot vrede gebracht door de krachten van de zon' wijst duidelijk in de richting van de Franse koning!

Leeuw en haan

De Republiek liet een heel wat bescheidener penning slaan in goud. Deze toont de vereniging van een bundel van zeven pijlen (de Zeven Provinciën) met drie lelies (Frankrijk) door een vredeskrans. Het omschrift zegt dat de Hollandse leeuw en de Franse haan hun pijlen en lelies samengebracht hebben. Op de keerzijde staat een vrome vredewens in het Nederlands. Op de derde rij een penning met Frankrijk en de Republiek die elkaar boven het altaar van de vrede de hand reiken, volgens het omschrift dankzij bemiddeling van Engeland. De laatste penning, uit 1679 is een variant op de eerste, met de wapens van de strijdlustige bisdommen Keulen en Munster, met het Westfaalse paard, als aanvulling.

Deze tekst en aanvullende gegevens zijn te vinden in Van Trajanus tot Tajiri - collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen 2009, ISBN 978 90 6829 094 3.

Voorwerpen