Fons Haagmans

Fons Haagmans door Frank van de Schoor

De ezel heeft zijn lippen gestift en eyeliner rond zijn ogen aangebracht. Zijn mond is extra wit gepoederd en hij heeft fraaie witte damesschoenen aan. Hij is klaar voor een spannende date.

Ongemakkelijk

Toch heeft hij iets neerslachtigs in zijn houding, alsof hij kijkend in de spiegel twijfelt aan de geloofwaardigheid van zijn transformatie en het succes van zijn onderneming. Hij mist de overtuiging om zich onder de ezels te begeven. Terwijl hij perfect is uitgedost als rolmodel voor zijn soortgenoten, lijkt hij te vervallen in lethargie, een houding die beter bij zijn vermeende karakter past. Door de ongemakkelijke situatie waarin hij zich heeft gemanoeuvreerd komt Haagmans' ezeltje ontroerend over. Hij oogt melancholisch en kijkt met verwondering de wereld in. Misschien een mooie metafoor voor de hedendaagse kunstenaar, die in zijn atelier bevlogen bezig is, zijn eigen artistieke missie volgt en zich toch regelmatig afvraagt waar hij het eigenlijk allemaal voor doet.

Intrigerend beeld

Fons Haagmans verstaat de kunst om een onbeduidend thema uit te werken tot een betekenisvolle voorstelling. Een gestileerde tekening en heldere contouren zorgen ervoor dat de ezel als beeld duidelijk naar voren komt. De kunstenaar heeft alleen het voorlijf, of beter gezegd het bovenlijf van het dier in beeld gebracht, waardoor de associatie met een mensfiguur wordt versterkt. De compositie en het kleurgebruik zijn beheerst. De gecalculeerde werkwijze levert een aanschouwelijk en tegelijk intrigerend beeld op. Een ezel heeft de naam eigenzinnig en koppig te zijn. Hij accepteert geen commando's van zijn baas en reageert niet op signalen van de buitenwereld. Hij heeft een onverstoorbare houding en leeft in zijn eigen wereld. Het idee voor L'âne travesti is ontstaan toen Fons Haagmans aan een ander doek werkte. Hij schilderde een ezel met een Tiroler hoedje op. Het werkproces verliep uiterst moeizaam en het doek werd gaandeweg een lijdensweg. Uit pure frustratie begon hij aan de travestie-ezel. Het nieuwe thema gaf hem zoveel energie dat het schilderen aan L'âne travesti een artistieke bevrijding werd.

Menselijke identiteit

De Franse kunstenaar Balthus (1908 - 2001) schilderde in 1949 Le Chat de la Méditerranée. Een kat zit aan tafel op een terras aan de Middellandse Zee en staat op het punt een overheerlijk opgediende vis te verschalken. Een goede fles wijn staat op tafel. Hij heeft een servet om en eet met mes en vork. De vis heeft zijn vrijheid verloren en de kat gedraagt zich als een gourmand, naar het evenbeeld van de mens. Ook L'âne travesti heeft net als de kat van Balthus onmiskenbaar menselijke trekken. Met sprekende ogen en mond drukt hij een emotie uit die hem een bijzondere identiteit verleent. De gemeenschappelijke bron voor beide kunstenaars is het werk van de Franse kunstenaar J.J. Grandville (1803-1847), begenadigd tekenaar en karikaturist, die de transformatie van mens en dier - inclusief alle hebbelijkheden die beide soorten kenmerken - aanschouwelijk heeft gemaakt.

Deze tekst en aanvullende gegevens zijn te vinden in Van Trajanus tot Tajiri - collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen 2009, ISBN 978 90 6829 094 3.

Voorwerpen