Een terra sigillata kelk met een drinkgelag

Een terra sigillata kelk met een drinkgelag door Louis Swinkels

De afbeeldingen op de buitenwand van deze kelk laten zien waarvoor hij was bedoeld: feestmaaltijden waarbij de drank rijkelijk vloeide. Wie een volle beker kreeg aangereikt, kon met ruim een liter wijn dan ook even vooruit.

Luxe servies

Rond het begin van de jaartelling waren bekers van deze vorm en makelij erg populair. Ze werden door gespecialiseerde pottenbakkerijen in Midden-Italië geproduceerd en vormden het meest luxe serviesgoed dat toen in aardewerk verkrijgbaar was. In de bagage van Romeinse militairen bereikten enkele exemplaren ook ons land. Deze kelk is gevonden in een klein Romeins fort in Nijmegen. Het aardewerk staat bekend als terra sigillata en ontleent zijn bijzondere kwaliteit voor een belangrijk deel aan de glanzend rode kleur. Die is het resultaat van onderdompeling in een speciaal geprepareerde kleipap en een zorgvuldige fasering van het bakproces in de oven. De versierde drinkbekers werden afgevormd uit mallen, waarin de voorstelling met figuurstempels in negatief was ingedrukt.

'Wein, Weib und Gesang'

Naast frivole thema's tonen de reliëfs op de bekers vooral mythologische figuren en scènes met een sacrale en rituele inhoud. Omdat voor elke figuur een afzonderlijk stempel werd gebruikt, konden de makers van de mallen veel variëren en steeds nieuwe combinaties maken. Op de buitenkant van de kelk is driemaal hetzelfde tafereel uitgebeeld. Op een aanligbed liggen twee jongemannen en een vrouw, alledrie leunend op hun linker elleboog. Ze hebben bekers in de hand en lijken met elkaar in gesprek. De grote vaas rechts naast het aanligbed is met wijn gevuld. Links onder het bed staat een schenkkan op de vloer. Aan de muur hangen tamboerijnen en fluiten en bovendien bloemkransen voor alle gasten. Dansers met castagnetten zorgen voor vertier.

Griekse kunsttraditie

Binnen op de bodem en driemaal op de buitenwand staat de naam XANTHI, 'van Xanthus'. Van oorsprong Griekse namen komen we vaker tegen op het terra sigillata aardewerk uit Italië. Griekse handwerkslieden waren volop actief in Romeinse kunstnijverheidsateliers en het is daarom niet verwonderlijk dat de versieringen op de bekers vooral in een Griekse kunsttraditie staan. Xanthus was werkzaam in het bedrijf van de Romein Ateius, die eerst in Arrezzo en later ook in Pisa en Lyon terra sigillata heeft geproduceerd. De kelk uit Nijmegen is afkomstig uit een atelier in Pisa.

Deze tekst en aanvullende gegevens zijn te vinden in Van Trajanus tot Tajiri - collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen 2009, ISBN 978 90 6829 094 3.

Voorwerpen