Een ring voor de schoenmakers van Noviomagus

Een ring voor de schoenmakers van Noviomagus door Louis Swinkels

In de naam Nijmegen leeft het Romeinse verleden van de stad voort. De oorspronkelijke naam, Noviomagus, kennen we van de Kaart van Peutinger en daarnaast van een vijftiental Romeinse inscripties.

Bescherming door Salus

De meeste daarvan zijn gevonden in Rome, waar verschillende Nijmegenaren hebben gediend in de lijfwacht van de keizers. Op hun grafstenen hebben ze hun geboorteplaats laten  vermelden. In 1993 is voor het eerst in Nijmegen zelf een inscriptie gevonden met daarop de Romeinse naam. De inscriptie is aangebracht op de bovenplaat van een grote zilveren ring.Volgens het opschrift heeft een man met de naam Rusticus de ring geschonken en gewijd aan de godin Salus. Hij deed dat ten behoeve van de Nijmeegse schoenmakers die behoorden tot het genootschap van Esseravus. De godin Salus stond voor het welzijn van de staat en de gezondheid van de individuele burgers. Door de ring aan haar te schenken riep Rusticus haar bescherming in voor de in een genootschap verenigde schoenmakers van Nijmegen.

Geschenk voor de godin

De ring is gevonden in een heiligdom aan de rand van Noviomagus, waar naast Salus ook Mercurius en Fortuna werden vereerd. Het was in de Romeinse tijd niet ongebruikelijk ringen te dragen met daarop de naam van een godheid. Sieraden zoals ringen en kledingspelden werden bovendien vaak als offergaven achtergelaten in tempels en heiligdommen. De ring voor Salus is te groot om als sieraad te zijn gedragen en is kennelijk speciaal gemaakt als geschenk voor de godin. De inscriptie geeft een zeldzaam inkijkje in het verenigingsleven van Romeins Nijmegen, maar roept tegelijk allerlei vragen op. Behoorden alle schoenmakers van de stad tot het genootschap van Esseravus of waren sommigen lid van een andere vereniging? Waren in het genootschap vooral de verschillende beroepsgroepen van de stad georganiseerd of was het breder samengesteld? Wat waren de belangrijkste doelstellingen van de vereniging? Was Rusticus een van de schoenmakers en met welke aanleiding of bij welke gelegenheid heeft hij de ring aan Salus geschonken?

Noviomagensibus

Zoals gebruikelijk zijn verschillende woorden in de inscriptie afgekort, soms tot maar één letter. In regel vier moeten de letters NOVIOM worden aangevuld tot Noviom(agensibus), 'Nijmeegse'. De naam Noviomagus, met de betekenis 'Nieuwmarkt', kwam in West-Europa vaker voor en is bijvoorbeeld ook herkenbaar in die van het huidige Neumagen aan de Moezel in Duitsland en van Noyon in Noord-Frankrijk.

Deze tekst en aanvullende gegevens zijn te vinden in Van Trajanus tot Tajiri - collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen 2009, ISBN 978 90 6829 094 3.

Voorwerpen