Een rijk versierde bronzen kan

Een rijk versierde bronzen kan door Annelies Koster

In de Romeinse tijd steunde de kunstnijverheid sterk op Grieks-Hellenistische tradities. Vooral metalen gebruiksvoorwerpen gaan in hun vorm en versiering terug op voorbeelden uit het oostelijke Middellandse Zeegebied.

Duurzaam brons

Ons gebied bereiken in de 1ste eeuw na Chr. hoofdzakelijk importen uit Italië en Gallië. Capua in Campanië - het gebied rond Napels - was een belangrijk productiecentrum en stond bekend om de kwaliteit van het daar gemaakte bronzen vaatwerk. Brons was een geliefd materiaal om gebruiksvoorwerpen van te maken. Hoewel de grondstoffen tamelijk kostbaar waren, was het aanzienlijk goedkoper dan zilver. Het was bovendien veel duurzamer dan aardewerk en glas en kon - na omsmelting - weer opnieuw worden gebruikt. Een tafelservies van brons moet voor veel mensen iets bijzonders zijn geweest. In onze streken zal het hoofdzakelijk in bezit zijn geweest van Romeinse militairen en van welgestelde personen van inheemse afkomst die met de Romeinse eet- en drinkgewoonten vertrouwd waren.

Water bij de wijn

Een eetservies van brons omvatte borden, kommen en schalen, die vaak vertind werden om ze op zilver te doen lijken. Hierdoor werd ook aantasting van het metaal voorkomen wanneer het met zuur en scherp gekruid voedsel in aanraking kwam. De wijn, die veelal met kruiden op smaak werd gebracht, werd gezeefd met behulp van een bronzen zeef en een bijbehorende scheplepel. In kannen en kleine amforen werd de wijn op tafel gezet en vervolgens aangelengd met water dat was gekookt in een bronzen waterkan. In de Bijlandse Waard bij Lobith is tijdens baggerwerkzaamheden vanaf 1938 samen met militaire uitrustingsstukken, bouwmateriaal en inscripties, veel bronzen serviesgoed, waaronder ook eet- en drinkservies naar boven gehaald. De vondsten kunnen in verband worden gebracht met de militaire versterking, castellum Carvium, die hier van de 1ste tot de 3de eeuw moet hebben gelegen.

Slang en vlinder

Een van de meest bijzondere stukken is een bronzen wijnkan met een fraai versierd oor waarover een slang omhoog kronkelt om een vlinder op te eten die boven op het oor zit. Het oor eindigt aan de onderkant in een satyrkop met puntige oren, geitenhoorns en een krullende baard. In het haar draagt hij een krans van wijnbladeren en onder de horens zijn twee papaverbollen zichtbaar. Een deel van de versiering van het oor is verzilverd. Het lichaam van de kan, de bodem en het oor zijn apart gegoten. Daarna zijn lichaam en bodem zorgvuldig op de draaibank afgewerkt. Vergelijkbare wijnkannen van deze hoge kwaliteit zijn bekend uit steden als Pompeii, die in 79 na Chr. door de uitbarsting van de Vesuvius zijn bedolven. Waarschijnlijk zijn zij in een werkplaats in Campanië geproduceerd.

Deze tekst en aanvullende gegevens zijn te vinden in Van Trajanus tot Tajiri - collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen 2009, ISBN 978 90 6829 094 3.

Voorwerpen