De Venus van Heerde

De Venus van Heerde door Louis Swinkels

De Venus van Milo vormt een van de grootste bezienswaardigheden van het Musée du Louvre in Parijs. Het beeld dankt zijn roem niet in de laatste plaats aan de ontbrekende armen. Uit het Gelderse Heerde komt een klein bronzen Venusbeeld dat eveneens door de tand des tijds is gehavend: het linker onderbeen is afgebroken en aan de rechterhand missen vier vingers.

Vrouwelijk schoon

Het beeld toont de godin - anders dan de Venus van Milo - volledig naakt en in al haar vrouwelijke schoonheid. Ze steekt haar rechterarm naar voren en ook haar hand is naar voren geopend. Ze kijkt enigszins opzij in de richting van de uitgestoken rechterarm en het lijkt of ze haar linkerhand omhoog beweegt naar haar hoofd. Uit het fraai opgemaakte kapsel hangen twee lokken over de schouders omlaag. In het haar draagt de godin een diadeem. De ogen en de diadeem zijn met zilver ingelegd, de lippen en de tepels met roodkoper. Het beeld is niet massief, maar gegoten om een kern van klei. Daarin zaten verkoolde resten van het wasmodel dat voor het gieten is gebruikt, en die konden met de natuurwetenschappelijke C14-methode worden gedateerd tussen 10 en 130 na Chr. Het beeld moet dus in de Romeinse tijd zijn gemaakt.

Liefde, huwelijk en vruchtbaarheid

De godin Venus werd toen in onze streken niet of nauwelijks in openbare tempels of heiligdommen vereerd. Des te groter was haar betekenis in het privéleven. Veel mensen hadden thuis een miniatuurkapelletje waarin ze bronzen of terracotta beeldjes plaatsten van favoriete goden. Venus, als godin van de liefde, het huwelijk en de vruchtbaarheid, was juist voor hulp bij heel persoonlijke problemen een voor de hand liggende keuze.

Romeinse godin bij de Germanen

In Nederland zijn enkele tientallen beeldjes van Venus gevonden, verreweg de meeste van terracotta en maar enkele van brons. Bronzen godenbeeldjes zijn over het algemeen klein, niet groter dan 10 cm. Het is opvallend dat bronzen beeldjes van Venus vaak groter zijn en ook met meer zorg gemaakt. Daarvan is de Venus van Heerde een heel mooi voorbeeld. Het beeld zou rond 1985 zijn gevonden op een akker ten oosten van Heerde. Dat is niet onmogelijk, want er zijn meer Romeinse godenbeeldjes bekend uit het gebied ten noorden van de Rijn, waar de Germanen hun onafhankelijkheid hadden weten te bewaren. Welke betekenis deze naakte Venus voor hen heeft gehad, zullen we helaas nooit weten.

Deze tekst en aanvullende gegevens zijn te vinden in Van Trajanus tot Tajiri - collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen 2009, ISBN 978 90 6829 094 3.

Voorwerpen