De schildknop van Blerick

De schildknop van Blerick door Louis Swinkels

Met haar opengesperde ogen kijkt Medusa ons strak aan. Volgens de Griekse mythologie was die blik onmiddellijk fataal: wie haar recht in de ogen keek, veranderde ter plaatse in steen. De kop van Medusa was daarom heel geschikt om tegenstanders schrik aan te jagen en heel toepasselijk als versiering van een schildknop. Die was buiten op een schild aangebracht als beschermkap voor de handgreep erachter.

Slangen

Aanvankelijk werd Medusa in de Griekse kunst als een gedrocht afgebeeld met een afzichtelijke kop, maar bij de Romeinen heeft het gezicht meestal normale menselijke trekken gekregen. Bij de Medusa uit Blerick herinneren alleen de drie slangen in het haar en de vleugels op het voorhoofd nog aan haar huiveringwekkende reputatie. Langs de rand van de schildknop en om het gezicht van Medusa zijn kransen van eikenbladeren aangebracht. Zulke kransen werden in het Romeinse leger als hoge onderscheiding uitgereikt aan militairen die het leven van een medesoldaat hadden gered. Motieven als deze komen vaker voor op rijk versierde paraderustingen, vooral bij helmen.

Een schild en een juk

De versiering is van achteren in het bronsblik uitgedreven, dat daarvoor steeds moest worden verhit. Rondom het verhoogde middenstuk is een krans van gestileerde blad- en  bloemmotieven in het brons geciseleerd. Op een aantal plaatsen is nog te zien dat het hele oppervlak van de schildknop oorspronkelijk was verguld. De schildknop is in 1872 gevonden bij het uitdiepen van een beek, ten westen van Hout-Blerick, een dorp aan de Maas, tegenover Venlo. Daarbij kwamen toen ook zeven bronzen beslagstukken tevoorschijn van een juk voor twee trekdieren. Uit deze combinatie van voorwerpen trok pastoor en rijksarchivaris Jos Habets enkele jaren na de ontdekking de conclusie dat een Romeinse officier, op reis met zijn wagen en met zijn paradeschild aan de arm, de beek in was gereden en misschien wel was verdronken.

Offer aan de goden?

Tegenwoordig zijn wetenschappers niet langer geneigd bij een dergelijke vondst aan toevallige gebeurtenissen te denken. Kostbare voorwerpen van metaal duiken namelijk regelmatig op uit plassen en rivieren en kunnen daar niet allemaal per ongeluk in terecht zijn gekomen. Het lijkt erop dat de meeste met opzet en als onderdeel van rituele plechtigheden in het water zijn gegooid. In dit geval zouden we kunnen denken aan een oud-militair uit het Romeinse leger, die na het voltooien van zijn diensttijd en als dank voor zijn behouden thuiskomst het kostbare beslag van zijn schild en zijn wagen aan de goden heeft geofferd.

Deze tekst en aanvullende gegevens zijn te vinden in Van Trajanus tot Tajiri - collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen 2009, ISBN 978 90 6829 094 3.

Voorwerpen