De sarcofaag van een meisje

De sarcofaag van een meisje door Annelies Koster

Op de Grutberg, in het centrum van Nijmegen, werd in juli 1957 een tufstenen sarcofaag met deksel gevonden, die door de opgravers ongeopend werd vervoerd naar het archeologische Museum Kam. Het risico dat het nog natte gesteente zou verbrokkelen en de inhoud van de kist zou beschadigen achtte men te groot. Na enkele maanden drogen werd de kist in oktober van dat jaar onder grote belangstelling van archeologen, hoogwaardigheidsbekleders en pers geopend.

Gouden, zilveren en bronzen sieraden

In de stenen kist bleken de skeletresten van een meisje van hooguit 8 jaar oud te liggen. Zij was met kleding en sieraden begraven. Op haar voorhoofd werden resten van een soort zalf aangetroffen die mogelijk bedoeld is geweest om het stervende of overleden kind te zalven. Boven de schedel waren nog weefselresten aanwezig, waarschijnlijk van een geplooid mutsje waarin twee zilveren naalden waren gestoken. Als sieraden droeg het meisje twee gouden oorringetjes en een halssnoer van lichtblauwe glazen kraaltjes, die grotendeels waren vergaan. Op de linkerschouder was een bijzondere broche, gemaakt van brons en zilver, in het textiel van de kleding vastgespeld.

Tamboerijnen met bronzen schellen

Bij de rechterhand lagen een armbandje van gedraaid brons- en zilverdraad en vijf munten uit het eerste kwart van de 4de eeuw. Naast de rechterhand werden resten gevonden van vijf armbandjes, waarvan drie van been en twee van ijzer met enkele kraaltjes. Bij de linkerhand lag een bronzen ringetje. Een driehoekige benen kam en een rond glazen spiegeltje met een versierd loden lijstje zijn naast haar linkervoet aangetroffen. Aan haar voeten lagen verder vier stoktamboerijnen met een handgreep in het midden, gemaakt van peren- of appelhout, aan beide uiteinden voorzien van twee bronzen schellen. Ter versiering zijn op de stokken smalle bronzen banden aangebracht. Het lijkt erop dat de stoktamboerijnen met opzet waren gebroken voordat zij in de sarcofaag werden gelegd.

Symbool voor een niet bereikt huwelijk?

Vergelijkbare muziekinstrumenten, die dienden om bij een dans het ritme aan te geven, zijn ook elders in Europa in graven van jonge meisjes uit dezelfde tijd gevonden. Omdat de vier stoktamboerijnen voor een klein meisje wel erg groot en zwaar waren om te gebruiken bij een dans, zijn zij waarschijnlijk geen persoonlijk eigendom geweest. Instrumenten als deze lijken een rol gespeeld te hebben bij huwelijksfeesten. De gebroken stoktamboerijnen zouden als symbool voor het huwelijk dat het meisje nooit zou bereiken in het graf kunnen zijn gelegd.

Deze tekst en aanvullende gegevens zijn te vinden in Van Trajanus tot Tajiri - collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen 2009, ISBN 978 90 6829 094 3.

Voorwerpen