David Joseph Bles

David Joseph Bles door Peter van der Coelen

Het opschrift 'Oost West Thuis Best' linksonder op dit schilderij is heel toepasselijk. Wat hier is voorgesteld is namelijk de thuiskomst na een lange reis. Links zit de teruggekeerde reiziger in een comfortabele armstoel.

Thuis in Leiden

Het is de jurist en politicus Isaac Lambertus van den Berch van Heemstede. De vrouw naast hem is zijn echtgenote Christina Elisabeth Roelants, die hun dochter Gertrude op schoot heeft. Aan hun voeten zit de tweede dochter, Maria. Een derde kind, Egbert, staat op schoot bij zijn grootmoeder van moederszijde, Margaretha Bouwina Lewe van Middelstum. Haar echtgenoot, Jan Benjamin Roelants, zit naast haar aan een tafel. Hij draagt een kamerjas, dus het tafereel moet zich afspelen bij hem thuis in Leiden. De in Zaltbommel geboren Isaac van den Berch van Heemstede (1811-1879) stamt weliswaar uit het oude Nijmeegse geslacht Van den Bergh, maar hij was in 1847 al lang Leidenaar. Met zijn moeder was hij na de dood van zijn vader in Leiden gaan wonen. Daar studeerde hij tussen 1827 en 1835 rechten.

Zorgvuldige compositie

Door zijn medestudenten werd Isaac destijds niet altijd met zijn lange naam aangesproken, maar ook wel kortweg 'de Dikke' genoemd. Dat leren we uit het dagboek van één van hen, Nicolaas Beets, die later onder het pseudoniem Hildebrand de beroemde Camera Obscura schreef. Het paneel stamt van een kunstenaar die zich specialiseerde in taferelen die zich binnenskamers afspelen: de Haagse schilder David Bles. Zijn vele genrestukken tonen het leven van welgestelde burgers in hun fraaie salons. Daarnaast maakte hij ook portretten van een bijzonder informeel type, zoals deze familiebeeltenis. Ondanks de rommelige indruk, die zijn gezellige interieurs vaak maken, bereidde Bles zijn composities altijd zorgvuldig voor. Zo zijn er van dit schilderij diverse getekende voorstudies uit 1846 bewaard. Bles exposeerde het werk in 1847 op de Tentoonstelling van Levende Meesters in Den Haag.

Gezinsleven, huwelijksgeluk en moederliefde

De recensent van de Kunstkronijk - toentertijd het voornaamste tijdschrift voor eigentijdse kunst - vond de uitvoering 'zeer geestig', maar had wel zo zijn bedenkingen, onder meer ten aanzien van de lichtregie. Met dat licht heeft de kunstenaar echter vooral het liefhebbende ouderschap van Isaac en Elisabeth willen benadrukken. Zeven jaar tevoren waren beiden al, als innig geliefden, geportretteerd door Jan Adam Kruseman ter gelegenheid van hun huwelijk. En weer vijf jaar eerder, in 1835, had Kruseman Isaac - een enig kind - samen met zijn trotse moeder geportretteerd. Deze uitzonderlijke reeks van drie schilderijen, alle bewaard in Museum Het Valkhof, illustreert de bijzondere intimiteit die het portretgenre in de 19de eeuw kon bereiken. Gezinsleven, huwelijksgeluk en moederliefde zijn het eigenlijke onderwerp geworden.

Deze tekst en aanvullende gegevens zijn te vinden in Van Trajanus tot Tajiri - collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen 2009, ISBN 978 90 6829 094 3.