Blik op Oranje

Blik op Oranje door Nederlands Openluchtmuseum

In de loop der eeuwen zijn voorwerpen vervaardigd met beeltenissen van koningen, koninginnen, prinsen en prinsessen. Huwelijken, geboortes, troonswisselingen en andere hoogtijdagen van het Koninklijk Huis worden al meer dan anderhalve eeuw uitbundig gevierd. Voor deze gelegenheden zijn herinneringsvoorwerpen, ook wel memorabilia, op de markt gebracht. Dankzij de troonswisseling op 30 april 2013 konden verzamelaars hun collectie aanvullen en uitbreiden. Bedrijven speelden hierop in door tienduizenden vlaggen, honderdduizenden keramiekstukken, T-shirts, petten, lippenbalsem en plaktattoos te vervaardigen.

Massaproductie

De eerste oranjesouvenirs en memorabilia uit de Nederlandse geschiedenis zijn schaars. Slechts enkele van deze voorwerpen zijn bewaard gebleven dankzij een kleine groep verzamelaars. Aan goedkope souvenirs zoals de centsprenten, bestemd voor een groot publiek, werd minder waarde gehecht. De stroom aan oranjesouvenirs bereikte een hoogtepunt aan het einde van de negentiende eeuw. De inhuldiging in 1898 van de achttienjarige koningin Wilhelmina bracht in ons land de eerste massaproductie van oranjememorabilia op gang. Doorgaans ging het om niet al te kostbare producten, zoals trommels en borden van aardewerk beschilderd met oranjeappeltjes, een portret en een jaartal. Een uitzondering op al die bekers, trommels en bordjes beplakt met ‘Wilhelminas’ is het bordje dat in 1898 aan de Amsterdamse schooljeugd werd uitgedeeld. Met een oplage van 78.000 was het een massaproduct, maar wel een bijzondere. Het ontwerp was van Lion Cachet, onderwijzer in Amsterdam, en het werd vervaardigd door Petrus Regout in Maastricht. De achterzijde is bedrukt met de tekst ‘Het verheugd Amsterdam aan zijne kinderen, September 1898’.

Wilhelminapepermunt

De Wilhelminapepermunt, in 1892 vervaardigd door de Nederlandse snoepfabrikant Fortuin Dokkum B.V., was een eerbetoon aan prinses Wilhelmina, die dat jaar twaalf jaar oud werd. Aan haar moeder Emma werd het eerste kistje aangeboden. In 1896 werd aan de fabriek het predicaat ‘hofleverancier’ verleend. Lodewijk Napoleon, die van 1806 tot 1810 koning van Holland was, deelde als eerste de titel ‘koopman van de koning’ uit. Later bedacht koning Willem I (1772-1843) de term ‘hofleverancier’. Bedrijven met dit predicaat konden laten zien dat ze in de smaak vielen bij het koningshuis. De titel ‘hofleverancier’ en het bijbehorende wapenschild zijn bestemd voor bedrijven die minstens 100 jaar bestaan en een onberispelijke reputatie hebben. Ze leveren niet per definitie aan het hof, wat in het verleden wel zo was.

Collectie Nederlands Openluchtmuseum

De collectie oranjememorabilia van het Nederlands Openluchtmuseum omvat een groot aantal borden en bekers, oranjedoeken, munten, lepeltjes en diverse (koek)trommels met beeltenissen van leden van het Koninklijk Huis uit de negentiende en twintigste eeuw. Ter gelegenheid van de troonswisseling in 2013 is gekozen om producten te verzamelen die niet voor de hand liggen. In supermarkten en warenhuizen waren talloze artikelen voorzien van een ander ‘jasje’, zoals de koffie van Douwe Egberts en de oranjevla van Campina. De rollen Kingpepermunt kregen voor deze gelegenheid de opdruk ‘Alex’. Naast deze verpakkingen zijn ook de blikken van Verkade met beeltenissen van Beatrix, Willem Alexander en Máxima opgenomen in de collectie, evenals het blikje Wilhelminapepermunt.

Voorwerpen