Armando

Armando door Frank van de Schoor

Alles wat Armando als schilder, schrijver, dichter, beeldhouwer, acteur en muzikant heeft voortgebracht is in hoge mate bepaald door een fascinatie voor het verleden, en met name de wapenfeiten tijdens de Tweede Wereldoorlog. Kwade gebeurtenissen werpen een schaduw over het zo mooie landschap, dat symbool staat voor pure ongereptheid, maar ook voor niets ontziende gewetenloosheid.

Schuldig geboomte

In het verlengde van de romantische traditie wordt het landschap bezield en gepersonifieerd. Armando verklaart het landschap schuldig, niet omdat het gruwelijkheden heeft laten passeren, maar omdat het getuigenis weigert. Wat er ook gebeurt, het groeit gewoon door. Het bos is niet schuldig aan lijdzaamheid, maar aan het wissen van sporen. En dat terwijl het alles heeft zien gebeuren: 'Veel bosranden. Veel schuldig geboomte. Het stikt hier van de schuld, boom voor boom', luidt een aantekening in Armando's 'Dagboek van een dader' uit 1973. Deze observatie is van toepassing op het olieverfschilderij Gefechtsfeld (slagveld) 1984 en het tweeluik Schuldige Landschaft 1988, monumentale werken uit de collectie van Museum Het Valkhof. Ook zijn er de indrukwekkende doeken Körperlich (lichamelijk) 1982 en Fahne (vlag) 1985, beide symbool van zelfbewustzijn en fysieke kracht. Bij Armando lijkt het machtsvertoon echter aangetast. Pathos is ingeruild voor menselijk falen.

Zwart-wit

In de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw schilderde Armando bewust zonder kleur. Kunstwerken louter uitgevoerd in zwart en wit zijn meestal niet zonnig, maar vaak wel contrastrijk en spannend. Het gebruik van zwart-wit patronen, lijnen en vlakken verleent de werken een indringende beeldkracht, waardoor poëtische en dramatische effecten kunnen worden bereikt. De beelden en schilderijen van Armando bevatten wel figuratieve elementen, zoals is te zien in Gefechtsfeld, maar vooral de dramatische expressie en de zwart-wit contrasten bepalen de sfeer van het werk. De indringende beelden in zwart-, grijs- en witschakeringen staan symbool voor een groter, complexer geheel. Het woeste dier, de schuldige bosrand, de besmeurde ladder, de beladen vlag, al deze thema's verwijzen naar Armando's verterende oorlogsherinneringen. Zijn werk gaat over de universele betekenis van begrippen als collectieve schuld en individuele verantwoordelijkheid.

De daad van het schilderen

Over het monumentale schilderij schreef kunsthistoricus Wouter Weijers in 1999 in gepaste bewoordingen: 'Op Gefechtsfeld uit 1984 steekt een solitaire grove den gekromd vanuit de zwarte aarde af tegen de hemel. Waar het zwart en het wit elkaar ontmoeten, lijken ze in grijzen te verdampen. Indachtig Armando's thematiek wijst het schilderij naar een onheilsplek. Dit Gefechtsfeld is echter meer dan een herinnering aan gebeurtenissen. Het is ook zelf een gebeurtenis, een materieschilderij dat met een gehandschoende hand is gemaakt uit verf en zand. Armando's schilderijen zijn pogingen het grote vergeten tegen te houden door de tijd in de huid van het schilderij te laten stollen. Al betreft het een landschap en al zien we een beneden en een boven van aarde en lucht, het schilderij biedt geen vergezicht. Ons oog blijft in het oppervlak steken, daar waar de daad van het schilderen wordt bewaard. In die zin is het schilderij op te vatten als een onmachtige poging de verdwijning in de onverbiddelijk voortschrijdende tijd tegen te gaan. Het verleden wordt vlak voor onze ogen tastbaar in het schilderij vastgehouden.'

Deze tekst en aanvullende gegevens zijn te vinden in Van Trajanus tot Tajiri - collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen 2009, ISBN 978 90 6829 094 3.

Voorwerpen