Anthony Cragg

Anthony Cragg door Frank van de Schoor

Eenmaal opgesteld in de museale omgeving lijkt Meander niet meer van plan zich nog verder te verplaatsen. Hoe zou het object eigenlijk vooruitkomen? Rollen, hoppen, torderen of zich afzetten met beide zijkwabben? Deze associatie met een opkrullende beweging geeft aan dat de suggestie van een zich voortbewegend organisme aannemelijk is.

Walrus

Dan gaat het om een primitief ontwikkeld wezen dat gevormd is in een vroeg stadium van de evolutie, als een rudimentaire oervorm. Gezien zijn reusachtige omvang is het een geslaagd voorbeeld van de complexe ontwikkeling en de veelvormigheid van het leven. Groei en transformatie symboliseren het levensproces. De Meander-sculptuur maakt deel uit van de familie van de 'Early Forms', zoals Anthony Cragg deze bijzondere serie beelden heeft genoemd. Hij ontwikkelt de typologie vanaf het midden van de jaren negentig als beeldend onderzoek naar de relatie tussen de natuurlijke en de artificiële wereld. In de Early Forms-serie leidt dit tot 'alien objects', zoals de kunstenaar ze graag noemt, een soort hybride wezens die om hun as lijken te draaien. Ze transformeren zich van geometrische figuren naar organische gestalten. Met gemak lijkt de ene vorm in de andere te kunnen overgaan. De Early Forms vertonen overeenkomst met dieren en planten én tegelijkertijd met potten, vazen en flessen. Het gaat om kwabachtige groeivormen, half dierlijk, half plantaardig, die zich het meest lijken thuis te voelen onder water. Eenmaal op het droge ontvouwt zich een complex gevormd, zinnelijk object dat in zijn positie is gefixeerd en tot rust is gekomen. Het oprijzende middengedeelte geeft het idee van kracht en weerbaarheid. Het zware beeld rijst hoog op en imponeert als een walrus op de ijsschots.

Ongrijpbare kern

Door de referentie met de evolutionaire ontwikkeling van het levensproces enerzijds en de suggestie van machtsvertoon anderzijds, heeft het beeld zowel een natuurlijke als een maatschappelijke symboliek. Anthony Cragg ontwikkelt zijn werk bij voorkeur seriematig, rond een bepaald thema of uitgaande van een weloverwogen vormopvatting. De Early Forms sculpturen, meestal donker en glad gepatineerd, worden gekenmerkt door een welvende constructie en complexe contouren. De kunstenaar brengt zijn gedachten over op het materiaal, waardoor de betekenisvolle uitdrukking ontstaat. De vorm vloeit voort uit het ontwerpproces. Cragg ontdekt de vorm vanuit het materiaal, door delen te verschuiven, uitstulpingen aan te brengen en lagen te construeren. De suggestie van een roterende beweging wordt veroorzaakt door aaneengeschakelde geledingen in het beeld. De aldus ontstane openingen doen een binnenruimte vermoeden die niet goed valt waar te nemen. In het inwendige ligt een ongrijpbare kern verscholen, waardoor de sculptuur zijn raadselachtige uitdrukking krijgt.

Beeldengroep Nijmegen

Anthony Cragg wordt algemeen beschouwd als een van de meest toonaangevende vernieuwers en representatieve beeldhouwers van deze tijd. In binnen en buitenland zijn vele openbare sculpturen van zijn hand geplaatst. In Nijmegen staat een driedelige, hoog optorende beeldengroep voor het Centraal Station. Het gaat om een monumentale stapeling van ronde schijven die uit balans dreigen te raken. Het werk lijkt te draaien en te wankelen.

Deze tekst en aanvullende gegevens zijn te vinden in Van Trajanus tot Tajiri - collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen 2009, ISBN 978 90 6829 094 3.