Abraham Bloemaert

Abraham Bloemaert door Paul Begheyn SJ

In 1619 schilderde de te Gorinchem geboren, maar sinds 1593 te Utrecht wonende gevierde kunstenaar Abraham Bloemaert De kroning van Maria. Het was een onderwerp, dat ook als Hemelvaart van Maria sinds de middeleeuwen ongewoon populair was onder katholieke gelovigen.

Belofte

In Maria konden zij de belofte belichaamd zien, dat alle mensen na een deugdzaam leven uiteindelijk in de hemel opgenomen worden. Vooral de jezuïeten hebben als onderdeel van hun katholieke reformatie deze en soortgelijke voorstellingen van Maria verbreid. Die populariteit laat zich onder meer aflezen aan het feit, dat zij omstreeks 1611 door Peter Paul Rubens een Hemelvaart van Maria lieten schilderen, waarvan er tot 1637 liefst veertien verschillende versies werden vervaardigd. Op het schilderij van Bloemaert is Maria geknield afgebeeld met haar handen in een gebedshouding en ten hemel opgeslagen ogen. Links van haar zit Christus met in zijn rechterhand de kruisstaf, en rechts God de Vader in een brokaten koormantel met geborduurde passietaferelen; zijn linkerhand rust op de wereldglobe. Samen houden zij de kroon boven het hoofd van Maria. In de hemel zweeft de Heilige Geest in de gedaante van een duif, omringd door cherubijnen en serafijnen.

Voorstudie

De lijst heeft aan de bovenzijde drie lobben, verwijzend naar de Drie-eenheid. In het Parijse Musée du Louvre bevindt zich een tekening van de Hemelvaart van Maria, die als voorstudie voor dit schilderij beschouwd kan worden. In 1615 schilderde Bloemaert een doek met Voorbeden van Christus en Maria (Scala salutis) voor de Sint Janskathedraal van Den Bosch, waarvan diverse elementen in het Nijmeegse paneel te herkennen zijn. Het is niet met zekerheid bekend of Abraham Bloemaert dit schilderij uitdrukkelijk maakte voor de jezuïeten aan de Lage Markt te Nijmegen, maar het is wel waarschijnlijk. Deze statie (huiskerk) was in 1616 gesticht door de Haarlemse jezuïet Augustijn Bloemaert of Bloemert (1584-1659), van wie tot nog toe geen familierelatie met Abraham Bloemaert kon worden vastgesteld.

Van statie tot pastorie

Voor de jezuïeten van het in 1609 opgerichte college in Den Bosch heeft Abraham Bloemaert een groot doek geschilderd, getiteld Het visioen van Ignatius van Loyola in La Storta (thans Innsbruck, Jesuitenkirche). Aanleiding voor dit schilderij vormde de heiligverklaring van Ignatius in 1622. Een prent naar dit schilderij werd vervaardigd door Abraham's zoon Cornelis Bloemaert (Utrecht ca. 1603 - 1692 Rome). Het schilderij De kroning van Maria heeft deel uitgemaakt van de inventaris van de statie aan de Lage Markt tot 1821, toen de jezuïeten verhuisden naar de Regulierenkerk aan de Molenstraat. Toen deze kerk in 1897 vervangen werd door de nieuwe Sint Ignatiuskerk (in 1925 omgedoopt tot Petrus Canisiuskerk), bleef De kroning van Maria in de pastorie aanwezig. Het schilderij is in 1998 in bruikleen gegeven aan Museum Het Valkhof.

Deze tekst en aanvullende gegevens zijn te vinden in Van Trajanus tot Tajiri - collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen 2009, ISBN 978 90 6829 094 3.