Collectie Ontwerpen en modellenboeken

De deelcollectie Ontwerpen en modellenboeken bestaat uit ontwerpen, werktekeningen en modellencatalogi van Nederlandse tegelfabrieken. De werktekeningen worden vaak sponzen genoemd. Van een ontwerp voor een tegel werden de lijnen doorgeprikt. Door dit vel papier op een tegel te leggen en er met een zakje houtskoolpoeder overheen te gaan, wordt de tekening in stippellijnen overgebracht op de tegel. Vervolgens wordt de tegel weliswaar met de hand beschilderd, maar dit gaat sneller en efficiënter omdat het ontwerp al is overgebracht. Er is nog een onderscheid te maken tussen de moedersponzen, die de oorspronkelijke tekening bevatten en die zorgvuldig bewaard werden binnen de fabriek, en de gewone sponzen, die enkel de doorgeprikte contouren hebben. Vanaf eind 19e eeuw geven de verschillende Nederlandse tegelfabrieken gedrukte catalogi uit die een beeld geven van de modellen die men in productie heeft. Deze catalogi tonen zowel de ontwerpen voor de losse tegels als voorbeelden van tegeltableaus. Soms tonen ze ook éénmalig in opdracht gemaakte tableaus die niet precies zo besteld konden worden maar wel een indicatie geven van het werk dat de fabriek kon leveren. Een specialiteit van Nederlandse tegelfabrieken waren ontwerpen voor gestandariseerde lambriseringen met een repeterend patroon. Topstukken zijn modelbladen met lambriseringen die Jac. van den Bosch ontwierp voor de Fayence- en Tegelfabriek Holland uit Utrecht vanaf 1898.